Dok rast cijena goriva ponovo opterećuje budžete građana i privrede u Bosni i Hercegovini, vrijedi podsjetiti koliko zapravo dažbina plaćamo na svaki litar goriva i koliko se novca po tom osnovu slijeva u javne prihode.
Na svakom litru dizela danas se plaća 30 feninga akcize i ukupno 40 feninga putarine. To znači da samo ove tri dažbine iznose 70 feninga po litru, a na cijenu se obračunava i PDV.
Dio tog novca ima jasno utvrđenu namjenu – puteve i autoputeve.
Posebna putarina od 25 feninga, koja se u sadašnjem iznosu naplaćuje od februara 2018. godine, tokom proteklih godina donijela je milijarde maraka. Istovremeno, najveći cestovni infrastrukturni projekat u zemlji, Koridor Vc, još se gradi.
Koliko, zapravo, izdvajamo kroz svaki rezervoar i šta se događa s tim novcem?
Na 50 litara dizela – 35 KM akcize i putarina
Prema važećim podacima Uprave za indirektno oporezivanje BiH, akciza na dizel-gorivo iznosi 0,30 KM po litru.
Uz nju se plaća putarina od 0,15 KM po litru za puteve, te posebna putarina od 0,25 KM za izgradnju autoputeva i izgradnju i rekonstrukciju drugih puteva.
Od posljednjih 25 feninga, 20 feninga namijenjeno je izgradnji autoputeva, a pet feninga izgradnji i rekonstrukciji drugih puteva.
Računica za litar dizela tako izgleda ovako:
0,30 KM – akciza
0,15 KM – putarina za puteve
0,25 KM – putarina za autoputeve i druge puteve
Ukupno je to 0,70 KM po litru, bez PDV-a.
Vozač koji natoči 50 litara dizela tako kroz ove tri dažbine plaća 35 KM: 15 KM akcize, 7,50 KM putarine za puteve i 12,50 KM posebne putarine za autoputeve i druge puteve.
Važno je napraviti ovu razliku jer se u javnosti svi ovi nameti često zajednički nazivaju “akcizama”. Akciza na dizel zapravo iznosi 30 feninga, dok su dodatnih 40 feninga dvije različite putarine.
Zašto je važna 2018. godina?
Posebna putarina od 25 feninga posebno je zanimljiva kada se analizira finansiranje cestovne infrastrukture.
Podsjetimo, izmjenama Zakona o akcizama povećana je sa ranijih 10 na 25 feninga po litru, a izmijenjeni zakon počeo se primjenjivati 1. februara 2018. godine.
Za razliku od akcize, kod ovog prihoda postoji jasno utvrđena namjena.
Putarina od 25 feninga namijenjena je izgradnji autoputeva te izgradnji i rekonstrukciji drugih puteva, pri čemu se 20 feninga odnosi na autoputeve, a pet na ostale puteve.
Od tada je prošlo više od osam godina, a godišnji iznosi prikupljeni po ovom osnovu mjere se stotinama miliona KM.
Samo 2025. godine oko 471 milion KM
Koliko novca generira samo ovih 25 feninga najbolje pokazuju posljednji kompletni podaci UIO.
Tokom raspodjele u 2025. godini, za sredstva posebne putarine prikupljena od decembra 2024. do novembra 2025. godine, evidentirano je približno 471,2 miliona KM prije izdvajanja povrata i rezerve.
Od toga je za povrate izdvojeno oko 533 hiljade KM, dok je u desetpostotnu rezervu izdvojeno 47,07 miliona KM.
Korisnicima je na kraju raspoređeno 423,63 miliona KM.
Federacija BiH dobila je 249,94 miliona KM, Republika Srpska 165,22 miliona KM, a Brčko distrikt 8,47 miliona KM.
Riječ je, dakle, o prihodima od samo jedne od dažbina koju građani Bosne i Hercegovine plaćaju prilikom kupovine goriva.
Kako se dijeli novac od 25 feninga?
Deset posto prihoda ostavlja se kao rezerva do utvrđivanja konačne metodologije raspodjele, dok se preostalih 90 posto dijeli između entiteta i Brčko distrikta.
