Preko mora na Kipar, pa u Anadoliju
Među prvim stanicama bio je Kipar, tada udaljen više od 80 kilometara od kopna. Selo Klimonas, najstarije ostrvsko naselje na Mediteranu, nastalo je oko 8800. godine prije nove ere, navodi se u monografiji francuskog Nacionalnog centra za naučna istraživanja (CNRS). Doseljenici su s kopna donijeli pšenicu jednozrnu, pse i mačke.
U Anadoliji je od 7400. do 6200. godine prije nove ere postojalo neolitsko naselje Çatalhöyük na ravnici Konya. Prema UNESCO-u, kuće su bile zbijene jedna uz drugu, bez ulica, a u njih se ulazilo kroz krov.
Nakon 7000. godine prije nove ere farmeri stižu na Kretu i obale današnje Grčke i Turske. Wyman ističe da, prema genetskim podacima, to nisu bili domaći lovci koji su promijenili način života, nego doseljenici.
Balkan, Dunav i Jadran
U 7. mileniju prije nove ere slijedila je masovna seoba iz sjeverozapadne Anadolije na Balkan. Prema genetskim studijama, porijeklo anadolskih farmera tada je zamijenilo oko 98 posto genetskog fonda lokalnih lovaca-sakupljača.
S Balkana su farmeri krenuli u dva pravca. Jedni su naselili sjeverni Balkan i dolinu Dunava od Mađarske do Crnog mora, koja je postala najgušće naseljeni dio neolitske Evrope. Drugi su krenuli obalom prema zapadu.
Sela s impresso keramikom pojavljuju se u srednjoj Dalmaciji do oko 6000. godine prije nove ere, pokazala je radiokarbonska studija s nalazišta Pokrovnik kod Drniša, objavljena 2014. u časopisu Radiocarbon. Arheologinja Sonja Kačar u radu iz 2021. navodi da je prelaz na poljoprivredu u Dalmaciji i Apuliji bio brz. Autori studije iz 2014. ipak smatraju da sličnost keramike s dvije obale Jadrana vjerovatno ne znači direktan kontakt, pa nije potvrđeno da su farmeri u Italiju prešli baš iz Dalmacije.
Čamcima do Atlantika
Farmeri mediteranskog pravca kretali su se čamcima. U selu La Marmotta na jezeru Bracciano kod Rima, koje je voda prekrila oko 5700. godine prije nove ere, sačuvani su čamci izdubljeni iz debla, duži od devet metara. Arheolozi su replikom takvog čamca preplovili od Sicilije do Portugala, piše Wyman.
Do oko 5500. godine prije nove ere farmeri su stigli do atlantske obale Portugala. Iz Iberije su prije oko 7.500 godina prešli i u sjeverozapadnu Afriku.
Duge kuće i masovne grobnice
Oko 5500. godine prije nove ere u istočnoj Mađarskoj i zapadnoj Austriji nastaje kultura linearne trakaste keramike. Njeni pripadnici gradili su ogromne drvene duge kuće i uzgajali pšenicu na plodnom lesu, a za nekoliko stoljeća raširili su se od sjeverne Francuske do Ukrajine.
Oko 5000. godine prije nove ere u njihovim naseljima pojavljuju se tragovi nasilja. U Schöneck-Kilianstädtenu kod Frankfurta ubijena je i u masovnu grobnicu bačena najmanje 21 osoba, a slične grobnice nađene su u Talheimu i Schletz-Asparnu. Duge kuće nestaju, a broj stanovnika opada. Zašto se to dogodilo, ni danas nije poznato.
Posljednji na redu: Britanija, Danska i Irska
U Britaniju su farmeri stigli oko 4000. godine prije nove ere, oko hiljadu godina nakon susjednih dijelova kontinenta, pokazala je studija objavljena 2019. u časopisu Nature Ecology & Evolution. Genetski su bili bliski neolitskim stanovnicima Iberije, dakle potomci farmera koji su išli mediteranskim pravcem.
U Dansku je poljoprivreda stigla prije oko 5.900 godina, također s doseljenicima, navodi se u studiji objavljenoj 2024. u časopisu Nature. U Irskoj se, prema istraživanju Whitehouse i saradnika, poljoprivreda naglo širi od oko 3750. godine prije nove ere.
Trag prvih farmera i danas je u genima Evropljana. Prema genetskim studijama, najviše ga imaju stanovnici Sardinije, Italije i Iberijskog poluostrva, a najmanje Finci, Litvanci i Latvijci.
