SPC slavi Svetog Aleksandra Nevskog: Simbol zaštite pravoslavlja i veliki vojskovođa

Vjernici Srpske pravoslavne crkve danas slave Prenos moštiju Svetog Aleksandra Nevskog i Svete Aleksandra, Jovana i Pavla.

U kalendaru Srpske pravoslavne crkve svaki dan u godini posvećen je jednom svecu ili velikomučeniku koji je stradao za hrišćansku vjeru. Među njima se nalaze i istorijske ličnosti koje je crkva kanonizovala. Jedna od njih je i Sveti Aleksandar Nevski, veliki ruski knez i svetac, čiji se spomen slavi dva puta: 12. septembra (30. avgusta) i 6. decembra (23. novembra). Pravoslavni vjernici u septembru obilježavaju prenos njegovih moštiju, a u decembru dan kada je sahranjen. Sveti Aleksandar Nevski predstavlja jednu od najvećih ličnosti u istoriji ne samo ruske nego i cijele pravoslavne crkve. Njegov sveti kult raširen je ne samo u Rusiji već i širom zemaljskog šara – u Srbiji, Crnoj Gori, Bugarskoj, Makedoniji, Bjelorusiji, Ukrajini, Moldaviji, Poljskoj, Grčkoj, Rumuniji, Americi, Australiji, Africi… Njemu su posvećeni mnogi hramovi, a jedan od najznamenitijih hramova u srpskoj prijestonici – Beogradu, upravo je posvećen Sv. Aleksandru Nevskom.

Sveti Aleksandar Nevski rođen je u Pereslavu Zalevskom, 30. maja 1220. godine, kao sin velikog kneza Jaroslava Drugog Vsevoldoviča. Majka mu se zvala Rostislava (Teodosija) Mstislavna, iz Smolenska. Od malena je Aleksandar bio srcem okrenut ka Bogu i crkvi. Bogoljubiv, čovjekoljubiv, pravedoljubiv, žalostiv, milostiv, molitven i istinski pobožan, prezirao je sujetu ovog prolaznog svijeta. Mladost je proveo u gradu Novgorodu Velikom, a vlast nad Novgorodskom kneževinom je zadobio kao mladić 1236. godine.

Istakao se kao veliki vojskovođa

Rođen u najteže vrijeme ruske istorije, kada su zemlju napadale mongolske horde, švedska vojska i njemački vitezovi, istakao se kao veliki hrišćanski vojskovođa, podvižnik i molitvenik i zaštitnik ruske zemlje. Kada je 1237. papa Grgur Deveti organizovao krstaški pohod da bi pokorio ruske zemlje, knez Aleksandar ustao je u zaštitu pravoslavne vjere i u bici kod ušća rijeke Ižore, na obalama Neve, izvojevao 15. jula 1240. pobjedu, po kojoj je i dobio nadimak „Nevski“. Uspješno se suprotstavio i litvansko-njemačkoj najezdi: u situaciji kada su gradovi Jurjev i Pskov već bili zauzeti, a Tevtonci prodrli do Novgorodske oblasti, Aleksandar Nevski izvojevao je slavnu pobjedu 5. aprila 1242. na zaleđenom Čudskom jezeru. Ovaj događaj je ruski režiser Sergej Ejzenštajn opisao u kultnom filmu „Aleksandar Nevski“. Sa slavom se vratio u Novgorod. Preminuo je 14. novembra 1263. godine, primivši prije smrti monaški postrig pod imenom Aleksije. Sahranjen je 23. novembra u manastiru Rođenja Presvete Bogorodice u Vladimiru.

Čuda Aleksandra Nevskog

Njegove mošti, otkrivene 1380. godine, prenesene su u sjevernu rusku prijestonicu Petrograd 12. septembra 1724. godine po naredbi cara Petra Velikog i počivaju u lavri Svetog Aleksandra Nevskog. Ruska crkva kanonizovala ga je zbog hrišćanskih vrlina, a tokom vremena stvarale su se i priče o čudima vezanim za njegov lik. Tako, na primjer, u doba kneza Dimitrija Donskog, u crkvi gdje je počivalo Aleksandrovo tijelo, jedne noći svijeće su se upalile same od sebe, a dva starca izašla su iz oltara i prišla njegovom grobu, govoreći: „Aleksandre, ustani i spasi praunuka svoga Dimitrija, koga silno napadaju tuđinci“. Priča dalje kaže da je Aleksandar ustao iz groba i pošao sa njima, a da je sve vidio crkvenjak i o tome izvijestio crkvene vlasti.

Sveštenici su netruležne mošti kneževe postavili u kivot i tom prilikom su bolesnici zadobili iscjeljenje, a arhimandrit Jefrosin je vidio kako se svijeća kraj Aleksandrovog groba sama zapalila od nebeskog plamena. Mošti kneza smatraju se jednom od glavnih svetinja Sankt Peterburga i manastira Aleksandra Nevskog.

Aleksandar Nevski postao je simbol borbe za očuvanje pravoslavlja, pa ga poštuju skoro svi narodi slovenskog porijekla, među njima i Srbi. Zabilježen je u istoriji kao jedan od velikih ratnika srednjovjekovne Evrope i jedan od najvećih vojskovođa Rusije. Ovaj sveti knez uzdao se u Boga, pored svoje vojske. Pred polazak u svaku bitku obraćao se svojim vojnicima riječima: „Bog je ne u sili, nego u pravdi“. Dvadeset sedam godina vladao je knez Aleksandar provodeći dane darovane od Boga u podvizima i trudovima. Najzad, osjećajući da mu se približava odlazak sa ovog svijeta, primio je monaški čin, dobivši ime Aleksije.

Nakon što se pričestio svetim tajnama, upokojio se 1263. u svojoj 43. godini. Godine 1381. mošti svetog kneza otkrivene su i položene u Sabornoj crkvi manastira. Godine 1547. za vrijeme cara Ivana Četvrtog Groznog svetom knezu sastavljena je služba i određeno da se njegov spomen praznuje 23. novembra na dan njegove sahrane. Godine 1724, po naređenju cara Petra Velikog, časne mošti svetog kneza prenesene su u Petrograd gdje počivaju i danas.

Sveti Aleksandar, Jovan i Pavle

Aleksandar je učestvovao na I Vaseljenskom saboru u Nikeji umjesto prestarelog patrijarha Mitrofana; potom je naslijedio Mitrofana. Kad su neki filozofi htjeli da se prepiru s njim o vjeri, on je rekao jednom od njih: „U ime Gospoda moga Isusa Hrista zapovijedam ti da umukneš!“ I filozof je onijemio tog časa. Molitvom svojom i Ariju je prekratio život. Skončao je u 98. godini života, 340. godine.

Sveti Jovan Postnik upravljao je crkvom u vrijeme zlog cara Anastazija, jeretika akefalita. Upokojio se 595. godine.

Sveti Pavle IV upravljao je crkvom 5 godina i 8 mjeseci, i odrekao se prestola primivši tajno shimu, da bi pokajao svoj grijeh što je najprije pristajao uz ikonoborce. Bio je prethodnik velikog Tarasija i upokojio se u vrijeme Irine i Konstantina 784. godine.