Nauru je koralno ostrvo u Tihom okeanu, veliko 21 kvadratni kilometar. Sedamdesetih godina bilo je pri vrhu svjetske liste po bogatstvu po stanovniku, zahvaljujući fosfatu nastalom od ptičjeg izmeta. Danas je oko 80 posto ostrva neupotrebljivo.
Nauru je koralno ostrvo u jugozapadnom dijelu Tihog okeana, četrdesetak kilometara južno od ekvatora, treće po malenkosti na svijetu iza Vatikana i Monaka, a najbliži susjed mu je udaljen oko 300 kilometara.
Danas tu živi oko 10.000 ljudi.
Odakle bogatstvo
Ostrvo je milionima godina bilo usputna stanica na putu ptica selica.
Pošto na njemu nije bilo kopnenih sisara koji bi ih ugrožavali, ptice su se tu zadržavale, a njihov izmet se taložio.
Vremenom je od tog taloga nastao fosfat, sirovina neophodna za vještačko đubrivo.
Australijski istraživač Albert Elis otkrio je ta nalazišta 1906. godine, a iskopavanje je počelo gotovo odmah, prvo pod njemačkom, potom pod australijskom upravom.
Godine izobilja, pa kraj
Do nezavisnosti 1968. s ostrva je već izvezeno više od 35 miliona tona fosfata, uglavnom pod stranom upravom.
Tek tada su Nauruanci dobili kontrolu nad ostatkom, a cijene su rasle. Do 1975. bruto domaći proizvod po stanovniku dostigao je oko 50.000 dolara, pri samom vrhu svjetske liste.
Ukinut je porez na dohodak, uvedeno besplatno stanovanje, zdravstvo i školovanje. Većina je primala naknadu od rudarenja i nije morala raditi, pa su ribarski čamci ostavljeni da trunu, a bašte i palme neobrađene.
Osnovan je fond koji je trebao uložiti novac za vrijeme kada fosfata više ne bude. Umjesto toga trošeno je na sportske automobile, čarter letove i, među ostalim promašajima, na mjuzikl u londonskom Vest Endu koji je propao.
Do početka dvijehiljaditih zalihe su bile praktično iscrpljene, a država pred bankrotom. Iza rudarenja je ostao krajolik golih krečnjačkih šiljaka bez ijednog sloja zemlje, pa se oko 80 posto ostrva danas ne može koristiti ni za šta.
Posljedica koju niko nije predvidio
Gubitak obradive zemlje imao je i nastavak koji se ne vidi u finansijskim izvještajima.
Pošto se hrana više nije mogla uzgajati, počela se uvoziti, uglavnom prerađena.
Nauru danas ima među najvišim stopama gojaznosti i dijabetesa tipa 2 na svijetu.
Država pokušava preživjeti prodajom državljanstva, naplaćivanjem smještaja za tražioce azila koje šalje Australija i planovima o rudarenju morskog dna.
Izvoz fosfata obnovljen je 2005, ali se procjenjuje da preostale zalihe traju još oko trideset godina. Priča o Nauruu danas se u ekonomiji navodi kao udžbenički primjer takozvanog prokletstva resursa, situacije u kojoj zemlja bogata jednom sirovinom na kraju prođe gore nego da je nikada nije ni imala.
