Gotovina u Evropi nije pred ukidanjem, ali njena uloga sve više slabi. Prošla, 2025. godina, bila je prva u kojoj su Nijemci češće plaćali bezgotovinski nego novčanicama i kovanicama, što je dodatno pokrenulo rasprave o budućnosti fizičkog novca.
Ipak, tvrdnje da Evropska unija planira potpuno ukidanje gotovine nisu tačne. Evropska centralna banka (ECB) i dalje podržava njeno korišćenje, a u pripremi su i nove serije evrokovanica. Evropske institucije čak razmatraju pravila kojima bi se osiguralo da trgovci i dalje prihvataju gotovinska plaćanja, prenosi Buka.
Pravi problem, prema analizi bavarskog javnog servisa BR, nije politička odluka o ukidanju gotovine, već činjenica da je građani sve manje koriste.
Sve manje bankomata, sve više digitalnih plaćanja
U Njemačkoj, ali i širom Evrope, broj bankomata i poslovnica banaka godinama opada. Građani sve češće plaćaju karticama ili mobilnim telefonima, dok pojedini trgovci pokušavaju da pređu na isključivo digitalne modele naplate.
Ekonomska psihologinja Julija Piters upozorava da se u raspravama o gotovini često zanemaruje njena šira društvena uloga.
Gotovina nije samo sredstvo plaćanja, već i način očuvanja privatnosti i finansijske uključenosti. Koriste je djeca, starije osobe, građani koji nisu digitalno osposobljeni, kao i oni koji nemaju pristup bankarskim uslugama.
Digitalna plaćanja nose i nove troškove
Bezgotovinsko plaćanje donosi praktičnost, ali nije bez posljedica. Kartične kompanije naplaćuju naknade trgovcima, koje se u konačnici često prelijevaju na potrošače kroz više cijene proizvoda i usluga.
Istovremeno, digitalna plaćanja ostavljaju trag. Svaka transakcija može postati dio velikih baza podataka o navikama potrošača, što otvara pitanja zaštite privatnosti i kontrole nad finansijskim informacijama građana.
Zavisnost od stranih platnih sistema
Jedno od ključnih pitanja koje se sve češće postavlja jeste zavisnost Evrope od velikih američkih platnih sistema poput Vize, Masterkarda i PejPala.
Stručnjaci upozoravaju da bi eventualni politički ili tehnički prekid rada tih sistema mogao imati ozbiljne posljedice po evropsku ekonomiju, jer veliki dio svakodnevnih plaćanja zavisi od privatnih kompanija sa sjedištem van Evrope.
Krize pokazuju vrijednost gotovine
Iskustva iz kriznih situacija pokazala su da fizički novac i dalje ima važnu ulogu. Tokom velikog nestanka električne energije u Španiji i Portugaliji 2025. godine, mnogi građani koji su imali gotovinu bili su u prednosti jer digitalni sistemi nissu uvijek funkcionisali.
Zbog toga su neke zemlje, poput Švedske, koje su ranije snažno gurale bezgotovinsko društvo, počele ponovo naglašavati potrebu da gotovina ostane dostupna.
Digitalni evro nije zamjena za gotovinu
Evropska unija istovremeno razvija digitalni evro, čije se uvođenje očekuje oko 2029. godine. Cilj tog projekta nije zamjena gotovine, već stvaranje evropske digitalne alternative privatnim platnim sistemima.
Predsjednica ECB-a Kristin Lagard više puta je naglasila da bi digitalni evro trebalo da bude dopuna postojećem novcu, a ne njegova zamjena.
Najvažnije pitanje zato možda nije hoće li gotovina nestati, već koliko će dugo ostati stvarna alternativa digitalnim plaćanjima.
Jer novac nije samo način kupovine – on je i pitanje privatnosti, sigurnosti i kontrole nad vlastitim finansijama.
