Nekadašnji energetski oslonac Republike Srpske ostao je bez dovoljno uglja za proizvodnju električne energije, dok se za njegov spas traže stotine miliona maraka, piše Srpskainfo.
Priča o kolapsu Rudnika i Termoelektrane (RiTE) Ugljevik nije počela preko noći, već prije više od decenije, dodjelom koncesije za lokalitet “Ugljevik Istok 2”, stalnim produžavanjem rokova za projekat “Ugljevik 3” i odlukom da RS na kraju otkupi kompaniju povezanu s ruskim biznismenom Rašidom Serdarovim.
Ko je donosio ključne odluke, ko je nadzirao njihovo sprovođenje i zašto su se problemi gomilali do tačke pucanja?
Podsjećamo, RiTE Ugljevik je 13. oktobra 2026. godine zvanično obustavio proizvodnju električne energije.
Kao neposredni razlog navedeni su neriješeni imovinsko-pravni odnosi na eksploatacionom polju “Ugljevik Istok 2”, zbog kojih mašine ne mogu da kopaju ugalj.
Tako je gigant, čiji je osnovni zadatak da kopa ugalj i pravi struju, došao u apsurdnu situaciju – da nema sirovine za rad.
Milioni za “Comsar”, a deponije prazne
Nedostatak uglja samo je posljednja karika u dugom lancu problema. Godinama su se gomilali sporovi, finansijske obaveze i neizvjesnost.
Istovremeno, Republika Srpska je ušla u proces preuzimanja kompanije “Comsar Energy RS”.
Preuzimanje ove firme dogovoreno je za oko 240 miliona KM, a prva tranša od 58,6 miliona KM isplaćena je u aprilu 2025. godine.
Godinu dana kasnije, u aprilu 2026. godine, saopšteno je da je Serdarov i zvanično izašao iz vlasničke strukture.
Danas, umjesto stabilizacije, iz Ugljevika stiže nov šok: traži se još 275 miliona KM kako bi se poslovanje stabilizovalo do 2029. godine.
Zbog toga se pitanje odgovornosti ne može svesti samo na trenutnu upravu, već zahtijeva analizu svih odluka Vlade, resornog ministarstva i rukovodstva preduzeća.
Tri miliona tona uglja na čekanju
Prema tvrdnjama rukovodstva, postojeći kop “Istok 1” je na izdisaju, dok se na polju “Istok 2” nalaze značajne rezerve – procjenjuje se na oko tri miliona tona uglja, što je dovoljno za godinu i po nesmetanog rada termoelektrane.
Međutim, taj ugalj je zarobljen zbog nesređenih imovinsko-pravnih odnosa i nesprovedene eksproprijacije.
Direktor Žarko Novaković potvrdio je da su postupci eksproprijacije pokrenuti tek nakon prenosa koncesije krajem januara 2026. godine, ali da je riječ o sporu na više od 200 parcela sa velikim brojem suvlasnika.
Ovo objašnjenje jasno govori o trenutnom zastoju, ali otvara ključno pitanje: zašto se čekalo da proizvodnja stane da bi se rješavali imovinski odnosi?
Ako je “Istok 2” bio viralan za opstanak giganta, eksproprijacija je morala biti završena godinama ranije.
Projekat na papiru i neostvarena obećanja
Sve je počelo još 2013. godine kada je kompaniji “Comsar Energy”, u vlasništvu Rašida Serdarova, dodijeljena koncesija za izgradnju “Ugljevika 3” i eksploataciju uglja na ležištu “Ugljevik Istok 2”.
Projekat je najavljivan kao spektakularna investicija, ali nova elektrana nikada nije izgrađena.
Srpskainfo je godinama izvještavala o ovom poslu, aneksima ugovora, produženjima rokova i na kraju, skupom otkupu kompanije.
Dok su se rokovi pomjerali, postojeća termoelektrana ostala je bez pristupa ključnim zalihama sirovine.
Dodjela koncesije nije bila privatna stvar.
U njoj su učestvovali Vlada RS, Ministarstvo energetike i nadležne komisije.
Zbog toga je od javnog interesa da se konačno objave: Osnovni koncesioni ugovor i svi njegovi anexi, procjene koristi i rizika za javni sektor, te zaštitni mehanizmi koje je Srpska imala (ili nije imala) u slučaju da investitor ne ispuni obećano.
Vrtlog direktora i decenija jednog ministra
Upravljanje RiTE Ugljevik godinama je bilo dio stranačkih kombinatorika, dok su strateški problemi gurani pod tepih.
Na početku saradnje sa Rašidom Serdarovim, 2013. godine, direktor RiTE Ugljevik bio je Anto Gajić iz SNSD. Naslijedio ga je Žiko Krunić, takođe kadar te stranke.
Od 2016. do 2018. godine preduzećem je rukovodio Đorđe Popović, tadašnji kadar DNS, koji je kasnije prešao u NPS.
Nakon njega direktor je postao Čedomir Stojanović, kadar DNS koji je kasnije pristupio DEMOS, a u januaru ove godine napustio i tu stranku.
Popović je potom ponovo imenovan na direktorsku funkciju, a nakon njega i Stojanović, koji je na toj poziciji ostao do 2022. godine.
Od 2022. do 2025. godine direktor je bio Diko Cvijetinović iz NPS-a, a u novembru 2025. za vršioca dužnosti direktora imenovan je Žarko Novaković, kadar SNSD.
Kroz upravu RiTE Ugljevik, dakle, prošlo je više direktora iz različitih političkih stranaka, dok su pitanja koncesije, finansijskih obaveza i obezbjeđivanja uglja ostala otvorena.
Sama činjenica da je neko bio direktor ne znači da je odgovoran za sve probleme preduzeća.
Međutim, za svakog od njih potrebno je utvrditi koje je probleme zatekao, kakve je odluke donosio, da li je upozoravao na rizike i šta je preduzeo da se oni otklone.
Dok su se direktori iz različitih stranaka smjenjivali, jedna konstanta ostala je nepromijenjena – resorno ministarstvo.
