Oko 120 maraka bilo je dovoljno da novinari Detektora napune kolica u marketu MERE na samom ulazu u Doboj - jednom od osam iz tog lanca koji trenutno posluju u BiH.
U samom marketu, koji više podsjeća na magacin, neselektivno poredani artikli, ponegdje naslagani na kartonskim kutijama poredanim u redovima. Jedni do drugih nižu se prehrambeni, higijenski, radnički proizvodi.
Raritet u odnosu na ostale markete u BiH jeste da se ovdje, između ostalih, mogu pronaći proizvodi koji su proizvedeni u Rusiji.
U neformalnom razgovoru kupci koje su novinari zatekli rekli su da dolaze zbog povoljnijih cijena. U kvalitet proizvoda nisu bili sigurni.
Radnica u marketu je novinaru koji se predstavio kao kupac rekla da je kartično plaćanje moguće, ali samo sa karticama lokalnih banaka.
Objasnila je i da se na policama marketa odnedavno nalaze proizvodi koji dolaze iz Poljske, dok su ostali evropski artikli odavno na policama.
Međutim, upravo su vlasnici MERE i njihova firma, preko koje upravljaju ruskim marketima, stavljeni pod sankcije Poljske u aprilu 2025. godine. Nešto više od godinu dana kasnije, taj ruski lanac se, zajedno s vlasnicima, našao i na listi sankcija EU.
Evropske službe utvrdile su da se njihovim poslovanjem pruža materijalni i finansijski doprinos akcijama koje ugrožavaju teritorijalni integritet, suverenitet i nezavisnost Ukrajine, te da su se prihodi ostvareni na tržištu EU koristili za prebacivanje kapitala u Rusiju, čime se indirektno punio ruski budžet.
Također je uočeno da je grupacija pokušavala zaobići pojedinačne nacionalne zabrane i sankcije mijenjanjem imena brendova i prenosom vlasničkih struktura na kćeri - firme.
Uprkos svemu tome, proizvodi iz EU država, koje su stavljanjem ovog ruskog lanca pod sankcije zabranile svako poslovanje sa firmama koje su deo te grupacije, prodaju se na policama ruskog marketa širom BiH, otkriva Detektor.
Robert Socha, stručnjak iz organizacije Open Intelligence Group iz Poljske koja se bavi provjerom usklađenosti sa sankcijama, ocijenio je da, iako BiH nije članica EU i nije direktno obavezana propisima EU o sankcijama, prodaja evropskih proizvoda u supermarketima MERE otvara pitanje mogućeg zaobilaženja restriktivnih mjera.
Socha je napomenuo da su evropski proizvođači bili dužni znati ko je krajnji distributer njihovih proizvoda, te osigurati da njihove proizvode u konačnici neće prodavati sankcionisane kompanije.
“Ako evropski izvoznik nema odgovarajući sistem provjere kupaca i sprečavanja preusmjeravanja robe prema sankcionisanim subjektima, takav propust može predstavljati kršenje evropskih sankcija“, rekao je on u razgovoru za Detektor.
Porodični biznis
Evropska unija je sankcije protiv Sergeya Schneidera, suosnivača i suvlasnika grupe Svetofor koja posluje kroz više od 2.200 diskontnih prodavnica u Rusiji i inostranstvu, uključujući brendove Svetofor, MERE i MyPrice uvela 23. jula 2026. godine.
Osim njega EU je sankcionisala brata Andreya Schneidera i majku Valentinu Schneider.
Porodica Schneider iz sibirskog mjesta Krasnojarska je u ruskoj javnosti poznata kao vrlo zatvorena. O njima se zna da su milijarderi i da posljednjih 17 godina šire biznis na više evropskih, azijskih i odnedavno južnoameričkih država.
Posao su prije 17 godina pokrenuli Sergey i Andrey Shcneider, zajedno s roditeljima Valentinom i Ivanom.
Koncept poslovanja, koji je bio prepoznatljiv i u marketu u Doboju, bio je smještanje prodavnica u jeftinim objektima na periferiji i prodaji robe iz kutija i s paleta. Broj zaposlenih je minimalan, a ulaganja u reklamu i uređenje gotovo ne postoje.
Dobavljači moraju ponuditi cijene znatno ispod tržišnih i često sami snositi troškove dostave i rizik neprodane robe. Takav model omogućio je cijene u rasponu od 20 do 30 posto niže od onih u klasičnim supermarketima.
Svetofor je za 17 godina porodici Schneider donio bogatstvo koje je poslovni časopis Forbes procijenio 2024. godine na približno 1,4 milijarde dolara.
Od 2017. godine svoj posao šire izvan Rusije, a danas su poslovanje proširili od centralne Azije, preko Evrope, do Južne Amerike.
Posao vodi Sergey Schneider, koji se smatra glavnim strategom i najvećim suvlasnikom sistema. Njegov mlađi brat Andrey Schneider je suvlasnik.
Upravo su njihova imena i u vlasničkoj strukturi MERE u BiH, kao i firmi u Srbiji, koje zajedno, kako je Detektor utvrdio, imaju kapital od nešto preko pola miliona eura.
Sankcije su već imale direktne posljedice po MERE u pojedinim državama članicama EU, naročito baltičkim državama, ali to nije spriječilo poslovanje na Balkanu.
Sergey Schneider, većinski vlasnik, njegov brat Andrey i dva ruska saradnika osnovali su 2021. godine trgovinski lanac MERE, putem firme Eksperttorg sa sjedištem u Sarajevu.
Lanac u posljednje četiri godine posluje samo na području entiteta Republika Srpska, čije vlasti održavaju bliske odnose sa Moskvom.
Firmu u Sarajevu 2021. godine u ime Schnaydera registrovala je posrednička firma u vlasništvu Kemala Muratovića, koji je bio posrednik za osnivanje na desetina firmi ruskim državljanima u BiH, nudeći im i državljanstvo, o čemu je Detektor pisao.
Među osnivačima firme Eksperttorg u Sarajevu 2021. su bili Sergey Schneider i njegov brat Andrey.
Druga dva osnivača bili su Evgenii Pshenitsyn i Valeriy Iakovlev.
Iako je firma u Sarajevu i dalje aktivna, zvanični podaci pokazuju da je Eksperttorg od 2025. godine preregistrovan u Istočnom Sarajevu sa kapitalom od nešto preko 682 hiljade maraka.
Vlasnik ove firme je beogradska kompanija SKTrade, čiji su vlasnici braća Schneider, Pshenitsyn i Iakovlev. Upisani kapital ove firme iznosi oko 170 hiljada eura, odnosno oko 333 hiljade maraka.
Direktor firme u Istočnom Sarajevu je Boklach Evgenii, o kojem se malo šta pronalazi na internetu.
Bh. firma posluje u Zvorniku, Banjaluci, Istočnom Sarajevu, Bijeljini, Doboju, Prijedoru, Laktašima i Trebinju.
BiH ima uglavnom usklađena pravila sa stavovima i odlukama EU, uključujući restriktivne mjere prema Rusiji i osobama i kompanijama povezanim sa ratom u Ukrajini.
Međutim, za razliku od članica EU, sankcije Evropske unije se u BiH ne primjenjuju automatski. Za njihovu provedbu potrebni su domaći institucionalni i pravni koraci, koje u najvećoj mjeri blokiraju vlasti u Republici Srpskoj. Zbog svega toga, prema trenutnim propisima poslovanje MERE u BiH je zakonito.
Detektor je odgovore o situaciji u kojoj se pronašla BiH zbog omogućavanja poslovanja sankcionisanoj firmi pokušao da dobije i od Ministarstva vanjskih poslova, ali iz te institucije nisu odgovorili na pisani upit.
Tanja Topić, analitičarka iz Banjaluke i voditeljica banjalučke kancelarije Fondacije Friedrich Ebert, ocijenila je da politički predstavnici u BiH nemaju jedinstven odnos prema Evropskoj uniji, te da iz Republike Srpske često dolaze negativne poruke.
Ona je je istakla i da se EU omalovažava i napada uprkos tome što je kroz projekte, programe i druge oblike podrške značajno pomogla BiH te, prema njenom mišljenju, predstavlja jedinu realnu alternativu za zemlju.
Dodatni problem vidi u tome što pojedina ministarstva ne zastupaju usaglašenu državnu politiku, nego stavove stranaka iz kojih dolaze ministri.
Takav odnos je opisala kao subjektivan i selektivan, jer politički akteri prihvataju samo ono što im u određenom trenutku odgovara, slično njihovom odnosu prema Dejtonskom mirovnom sporazumu i Ustavu BiH.
