Kafa bi mogla postati luksuz: Nova pravila EU prijete rastom cijena hrane

Nova pravila Evropske unije o ostacima pesticida mogla bi značajno promijeniti evropsko tržište hrane.

U najgorem scenariju cijena kafe mogla bi porasti čak 332 posto, agruma 82 posto, dok bi uvoz poljoprivrednih proizvoda u EU mogao pasti za 41 posto. Bruxelles tvrdi da štiti zdravlje potrošača, dok proizvođači izvan Unije upozoravaju na udar na izvoz, cijene i radna mjesta.

Kafa, narandže i drugi proizvodi koje Evropljani svakodnevno stavljaju na sto mogli bi u narednim godinama postati znatno skuplji ako Evropska unija uvede stroža pravila o ostacima pesticida u uvezenoj hrani, piše Forbes.

Nova pravila Bruxellesa usmjerena su na pesticide čija je upotreba u Evropskoj uniji zabranjena zbog rizika po zdravlje ljudi i okoliš. Problem je u tome što bi se nova ograničenja odnosila i na poljoprivredne proizvode koji dolaze iz zemalja izvan EU.

Prema analizi Zajedničkog istraživačkog centra Evropske komisije, posljedice bi mogle biti ozbiljne. U najnepovoljnijem scenariju, u kojem se proizvođači izvan EU ne bi prilagodili novim pravilima, cijena kafe za evropske potrošače mogla bi porasti čak 332 posto, dok bi agrumi mogli poskupjeti 82 posto.

Istovremeno, poljoprivredni uvoz u Evropsku uniju mogao bi se smanjiti za čak 41 posto.

To nije samo priča o kafi. Evropska komisija želi smanjiti dozvoljene količine ostataka određenih pesticida praktično na nulu, posebno kada je riječ o supstancama čija je upotreba već zabranjena na teritoriji EU.

Ideja je jednostavna, zabranjene hemikalije ne bi trebale ponovo ulaziti na evropsko tržište kroz uvoznu hranu.

Ali posljedice takve politike mogle bi biti mnogo šire.

Ako proizvođači iz Afrike, Južne Amerike, Sjeverne Amerike i drugih dijelova svijeta ne budu mogli ispuniti nove evropske standarde, dio proizvoda mogao bi nestati s evropskog tržišta ili postati skuplji.

To bi moglo pogoditi i evropske proizvođače, posebno stočare, jer bi smanjenje uvoza određenih poljoprivrednih proizvoda moglo povećati cijene stočne hrane.

S druge strane, istraživači Evropske komisije procjenjuju da bi stroža pravila mogla potaknuti veću domaću proizvodnju u zemljama članicama.

Kafa na udaru, ali nije jedina

Kafa je posebno zanimljiva zbog ogromne zavisnosti evropskog tržišta od uvoza. Evropska proizvodnja kafe praktično ne postoji u obimu koji bi mogao zamijeniti globalne dobavljače, pa bi svako ozbiljnije ograničenje uvoza moglo brzo utjecati na cijene.

Sličan pritisak mogao bi se pojaviti i kod agruma, ali i brojnih drugih proizvoda.

Studija Zajedničkog istraživačkog centra identifikovala je 18 aktivnih supstanci na koje bi se potencijalno mogla odnositi nova pravila. Prema analizi, time bi mogla biti obuhvaćena čak 235 proizvoda iz 86 zemalja.

Ipak, važno je naglasiti da konačna lista zabranjenih pesticida još nije utvrđena i da scenarij rasta cijene kafe od 332 posto predstavlja najgori mogući ishod, a ne prognozu da će kafa zaista toliko poskupjeti.

U vjerovatnijim scenarijima, u kojima bi se proizvođači djelimično ili u potpunosti prilagodili novim pravilima, posljedice bi bile blaže, ali bi i dalje mogle uključivati više cijene hrane i manji uvoz.

Za evropske poljoprivrednike ovo je pitanje konkurentnosti.

Proizvođači u EU već godinama upozoravaju da moraju ispunjavati strože standarde od svojih konkurenata iz trećih zemalja. Njihov argument je da nije fer zahtijevati od evropskih farmera da odustanu od određenih pesticida, dok se istovremeno dopušta uvoz hrane proizvedene uz korištenje tih istih supstanci.

Nova pravila zato imaju i snažnu političku dimenziju.

Bruxelles istovremeno pokušava smiriti nezadovoljstvo evropskih farmera, posebno nakon kontroverzi oko trgovinskog sporazuma EU i južnoameričkog bloka Mercosur.

Evropska komisija tako se nalazi između dva pritiska, poljoprivrednika koji traže zaštitu od nelojalne konkurencije i potrošača koji već osjećaju posljedice visokih troškova hrane.

Dok evropski farmeri pozdravljaju stroža pravila, proizvođači izvan EU upozoravaju da bi posljedice mogle biti dramatične.

Kritičari smatraju da Bruxelles kroz takozvane zrcalne klauzule pokušava evropske standarde nametnuti proizvođačima širom svijeta, iako se oni suočavaju s potpuno različitim klimatskim uslovima, štetočinama i načinima proizvodnje.

Posebno snažna upozorenja dolaze iz Maroka, Južne Afrike, Kanade, Hondurasa, Brazila i Sjedinjenih Američkih Država.

Predsjednik Marokanske asocijacije proizvođača crvenog voća Amine Bennani upozorio je da bi nova pravila mogla ugroziti radna mjesta za oko 250.000 Marokanaca.

Proizvođači tvrde da međunarodna trgovina već ima uspostavljene standarde sigurnosti hrane i da bi dodatna evropska ograničenja mogla postati svojevrsna trgovinska barijera.

WTO već ulazi u priču

Spor više nije samo politički. Nekoliko država, među njima Australija, Kanada, Paragvaj i Sjedinjene Američke Države, već je osporilo najavljenu mjeru Evropske unije pred Svjetskom trgovinskom organizacijom.

To znači da bi evropska politika pesticida mogla prerasti u širi međunarodni trgovinski spor.

Evropska komisija, međutim, insistira da odluke neće biti donesene automatski.

Glasnogovornica Komisije Eva Hrnčířová naglasila je da će se o pojedinačnim supstancama odlučivati na osnovu procjena njihovog utjecaja, uzimajući u obzir prehrambenu sigurnost Evropske unije i moguće međunarodne posljedice.

Hoće li zdravija hrana biti skuplja? Upravo tu leži najveća dilema.

Evropska unija želi spriječiti da se na njenom tržištu pojave ostaci pesticida čija je upotreba unutar EU zabranjena. Argument zaštite zdravlja potrošača teško je osporiti.

Ali svaka zabrana ima ekonomsku cijenu. Ako dio stranih proizvođača ne može ispuniti nove standarde, ponuda se smanjuje. Ako se ponuda smanjuje, cijene rastu. A kada je riječ o proizvodima poput kafe i agruma, koje Evropa u velikoj mjeri mora uvoziti, prostor za brzo povećanje domaće proizvodnje praktično je nepostojeći.

Zato će odluka Bruxellesa imati posljedice daleko izvan laboratorija i poljoprivrednih propisa.

Za evropske potrošače pitanje će na kraju biti vrlo konkretno. Da li su spremni platiti znatno više za hranu proizvedenu prema strožim evropskim standardima?

Ako najgori scenarij iz analize Evropske komisije postane stvarnost, jutarnja kafa mogla bi postati jedan od najočitijih simbola cijene koju će Evropa platiti za svoju novu politiku sigurnosti hrane.

Bruxelles sada mora pronaći ravnotežu između zaštite zdravlja, konkurentnosti evropskih farmera, međunarodne trgovine i cijene koju će na kraju platiti građani.