Rat u Ukrajini odavno više nije ograničen samo na teritoriju na kojoj se vode borbe.
Njegove posljedice sve češće se osjećaju širom Evrope – kroz povrede vazdušnog prostora, padove projektila i dronova, incidente u Crnom moru, prekide saobraćaja i sumnje na sabotaže.
To samo po sebi ne znači da je Evropa u ratu s Rusijom, ali sve veći broj incidenata pokazuje koliko je granica između ukrajinskog rata i šire evropske bezbjednosne krize postala tanka.
Posebnu pažnju posljednjih mjeseci privlači Crno more, gdje su, prema navodima iz dostavljenih izvora, oštećeni ili potopljeni trgovački brodovi u blizini bugarske obale. Bugarske vlasti suočile su se i sa nestankom članova posade, dok odgovornost za napade nije zvanično utvrđena.
Sofija je zbog toga zatražila dodatnu podršku NATO-a i Evropske unije za jačanje pomorskog i vazdušnog nadzora.
Od Zagreba do Poljske – incidenti koji su uznemirili Evropu
Jedan od najpoznatijih incidenata dogodio se u Zagrebu u noći 10. marta 2022. godine, kada se na Jarunu srušila bespilotna letjelica Tu-141.
Letjelica je, prema tada dostupnim informacijama, preletjela više država prije nego što je pala u blizini studentskog doma. Pri padu je nosila eksploziv, ali srećom nije bilo poginulih.
Hrvatske vlasti tada su iznosile različite procjene o njenom porijeklu, dok ni godinama kasnije nije u potpunosti razjašnjeno ko ju je lansirao i kako je dospjela tako duboko u evropski vazdušni prostor.
U novembru iste godine projektil je pao na poljsko selo Pševoduv i usmrtio dvije osobe.
Tadašnje procjene ukazivale su da je riječ o ukrajinskoj protivvazdušnoj raketi koja je skrenula sa putanje tokom ruskog napada na Ukrajinu. NATO je tada saopštio da nema pokazatelja da je riječ o namjernom ruskom napadu na teritoriju Saveza.
Ipak, tadašnji generalni sekretar NATO-a Jens Stoltenberg naglasio je da Moskva snosi krajnju odgovornost za rat koji je doveo do tog incidenta.
Dronovi sve češće prelaze granice
U godinama koje su uslijedile zabilježeni su brojni incidenti sa bespilotnim letjelicama i projektilima u blizini ili iznad teritorija evropskih država.
Ostaci dronova pronalaženi su u Rumuniji, dok je Poljska u više navrata prijavljivala povrede svog vazdušnog prostora.
Posebnu pažnju izazvali su događaji u septembru 2025. godine, kada je Poljska prijavila veliki broj upada bespilotnih letjelica u svoj vazdušni prostor.
Poljske i savezničke snage podigle su avione, dok je incident ponovo otvorio jedno od najosjetljivijih pitanja za NATO: kako reagovati kada se ratna sredstva iz sukoba u Ukrajini pojave iznad teritorije članice Saveza.
Rusija je odbacila optužbe, dok su poljski zvaničnici upozoravali da takve događaje ne treba tretirati kao bezazlene slučajnosti.
Problem je dodatno složen činjenicom da u pojedinim slučajevima porijeklo letjelica, njihova namjera ili odgovornost nisu u potpunosti razjašnjeni.
Od dronova do eksplozija na prugama
Bezbjednosni rizici nisu ograničeni na vazdušni prostor.
Evropske zemlje posljednjih godina prijavljuju i incidente na željezničkoj infrastrukturi, ometanje rada aerodroma, pojavu sumnjivih dronova u blizini vojnih objekata i probleme povezane sa elektronskim ometanjem.
U novembru 2025. eksplozija je oštetila željezničku prugu između Varšave i Lublina, važnu i za transport prema Ukrajini.
Poljski premijer Donald Tusk događaj je opisao kao ozbiljan čin sabotaže, dok su poljske vlasti povezivale osumnjičene sa mogućim djelovanjem u interesu ruskih obavještajnih službi.
Međutim, takve tvrdnje treba razlikovati od pravosnažno utvrđene odgovornosti.
I upravo je to jedan od najvećih problema evropske bezbjednosti – sve je više incidenata, ali u dijelu slučajeva nema dovoljno dokaza da bi se sa sigurnošću utvrdilo ko stoji iza njih.
Zašto NATO ne ulazi direktno u rat?
Ključno pitanje je zašto svi ovi incidenti do sada nisu doveli do direktnog sukoba NATO-a i Rusije.
Odgovor se dijelom nalazi u načinu na koji funkcioniše član 5. Sjevernoatlantskog ugovora.
Napad na jednu članicu smatra se napadom na sve, ali to ne znači da svaka povreda vazdušnog prostora ili svaki pad projektila automatski pokreće vojni odgovor cijelog Saveza.
Saveznici procjenjuju okolnosti, prirodu incidenta, namjeru i dostupne dokaze.
Ukoliko nema jasnog dokaza da je riječ o namjernom oružanom napadu, postoji prostor za diplomatski, politički i bezbjednosni odgovor bez direktne upotrebe sile.
NATO je zbog toga uglavnom odgovarao jačanjem nadzora, raspoređivanjem dodatnih kapaciteta i povećanjem spremnosti svojih članica.
Najveća opasnost nije svaki incident, već pogrešna procjena
Evropa se nalazi u najosjetljivijem bezbjednosnom periodu u posljednjih nekoliko decenija.
Ipak, tvrdnja da je svjetski rat već počeo ne može se izvesti samo iz niza incidenata, povreda vazdušnog prostora i sumnji na sabotaže.
Potrebno je razlikovati ono što je potvrđeno od onoga što je predmet istrage ili političkih optužbi.
Ali rizik je stvaran.
Što je više incidenata, veća je mogućnost da se dogodi pogrešna procjena, slučajna eskalacija ili odgovor koji bi druga strana protumačila kao namjerni napad.
Jedan dron može biti slučajnost. Jedan projektil može skrenuti sa putanje. Jedna eksplozija može imati više mogućih uzroka.
Ali kada se takvi događaji počnu nizati, svaki novi incident postaje potencijalni test odlučnosti NATO-a i evropskih država.
Evropa jača odbranu, ali pokušava izbjeći direktan rat
Evropske države zbog toga povećavaju ulaganja u odbranu, jačaju nadzor vazdušnog prostora i pomorske kapacitete, dok NATO prilagođava svoje odbrambene planove.
Cilj je istovremeno poslati poruku odvraćanja Rusiji, ali i izbjeći situaciju u kojoj bi incident prerastao u direktan sukob velikih vojnih sila.
Upravo tu leži najveća opasnost.
Rat u Ukrajini sve snažnije oblikuje bezbjednosnu politiku cijele Evrope, ali granica između odvraćanja i eskalacije postaje sve osjetljivija.
Najveći rizik možda nije u tome da će svaki naredni incident automatski izazvati veliki rat.
Mnogo opasniji scenario je lanac pogrešnih procjena u kojem jedan incident pokrene odgovor, odgovor izazove novi odgovor, a regionalni sukob se pretvori u direktan obračun velikih sila.
A kada bi se ta granica jednom prešla, posljedice više ne bi bile ograničene na Ukrajinu.
