Danas je 24. oktobar: Događaji iz prošlosti koji su promijenili svijet

24.10.2026. | 07:23 Dodaj BL Portal kao Google izvor

Danas je subota, 24. oktobar, 297. dan 2026.

Do kraja godine ima 68 dana.

1360. – Engleski kralj Edvard Treći i francuski kralj Žan Drugi Dobri – engleski zarobljenik nakon bitke kod Poatjea 1356, potpisali su u Kaleu sporazum kojim je okončana prva faza Stogodišnjeg rata. Francuski monarh je prinuđen da Engleskoj ustupi neke francuske teritorije, a Edvard Treći se zauzvrat odrekao polaganja prava na francuski prijesto.

1601. – Umro danski astronom Tiho Brahe, koji je podigao čuvenu opservatoriju “Uranijenburg” na ostrvu Hven i gotovo dvije decenije osmatrao planete, posebno Mars. Otkrio je novu zvijezdu u sazvježđu Kasiopeje.

1618. – Rođen mogulski car Aurangzeb, najmlađi sin cara DŽehana, posljednji veliki mogulski vladar Indije, koji je tom zemljom upravljao od 1658. do smrti 1707. U ratu za nasljednika trona 1657, kad je teško obolio njegov otac, pobijedio je brata Dara Šikoha i potom je prilikom krunisanja u Delhiju uzeo titulu “alamgira” /osvajač svijeta/. Vladao je surovo i opravdao je titulu, jer je proširio Mogulsko carstvo više nego iko prije njega, ali ga je kobno oslabio iznutra, načinivši neprijatelje od hindu podanika u pokušaju da im nametne žestoku islamsku ortodoksiju.

1632. – Rođen holandski prirodnjak Antoni van Levenhuk, koji se – mada po struci knjižar – bavio mikrobiološkim istraživanjima i otkrio do tada nepoznati svijet mikroorganizama. Bruseći optička sočiva, stvorio je prve jednostavne mikroskope, čemu je potom posvetio dosta vremena i konstruisao oko 400 mikroskopa. Rezultate istraživanja krvnih sudova, strukture kostiju, mišića, eritrocita i spermatozoida objavljivao je u izdanjima Londonskog kraljevskog društva, čiji je bio član.

1648. – Vestfalskim mirom, koji su zaključili njemački car i vladari Francuske i Švedske, završen Tridesetogodišnji rat. Francuska je dobila od NJemačke Alzas, Mec i Tul, Švedska gotovo cijelu Pomeraniju, a NJemačka je ostala podijeljena na veliki broj država. Austrijski car je i dalje bio i njemački car, ali s veoma ograničenom vlašću. Priznata je nezavisnost Švajcarske i Holandije i proglašena ravnopravnost rimokatolika i protestanata.

1697. – Austrijski feldmaršal francuskog porijekla Fransoa Eugen Savojski sa 8.500 vojnika prodro dolinom rijeke Bosne u Sarajevo i spalio ga.

1725. – Umro italijanski kompozitor Pjetro Alesandro Gaspare Skarlati, osnivač operske “napuljske škole”. Djela: opere, kantate, crkvene kompozicije.

1795. – Pruska, Austrija i Rusija izvršile “treću podjelu” Poljske, koja je prestala da postoji kao nezavisna država.

1891. – Rođen dominikanski diktator generalisimus Rafael Leonidas Truhiljo Molina, koji je kao američki štićenik vladao Dominikanskom Republikom od 1930. do 1961. Tokom vladavine surovo je gušio opoziciju i u maju 1961. je ubijen iz zasjede u blizini Siudad Truhilja.

1907. – Umro srpski novinar, pisac i političar Pera Todorović, jedan od osnivača Narodne radikalne stranke i najistaknutijih novinara svog doba. Bio je blizak prvaku srpskih socijalista Svetozaru Markoviću i uređivao je niz listova i časopisa, uključujući socijalistički list “Rad”. Bio je dobrovoljac u srpsko-turskom ratu 1876. i 1877, poslije čijeg je završetka 1878. emigrirao u Ugarsku i u Novom Sadu je 1878. i 1879. s Lazarom Pačuom izdavao socijalistički list “Straža”. Potom je otišao u Francusku, a po povratku u Srbiju je osuđen na smrt zbog Timočke bune, koju su 1883. protiv režima kralja Milana Obrenovića u zaječarskom kraju podigli radikali, ali je pomilovan. Potom se izmirio sa kraljem Milanom i zalagao za sporazum radikala i narodnjaka, zbog čega su ga radikali isključili iz stranke. U književnosti se najviše bavio istorijskim temama i prevodio je ruskog pisca Nikolaja Gavriloviča Černiševskog. Djela: “Dnevnik jednog dobrovoljca”, “Silazak s prestola”, “Karađorđe”.

1912. – Pobjedom Prve srpske armije, pod komandom regenta Aleksandra Karađorđevića, nad turskom Vardarskom armijom Zeki-paše završena je dvodnevna Kumanovska bitka, ključna u Prvom balkanskom ratu. Turci su isprva imali više uspjeha, jer srpska komanda nije imala tačan uvid u bojni raspored neprijatelja, a u trenutku kad su sukobi otpočeli Prva armija je bila dosta udaljena od Druge i Treće armije. Glavni udar je podnijela Dunavska divizija prvog poziva pukovnika Miloša Božanovića, koja je imala i najteže gubitke, ali i odlučujuću ulogu u bici. Posebno se istakao niži oficirski kadar srpske vojske, zahvaljujući čijoj su samoinicijativi naneseni snažni udari u turski raspored i elitna turska armija se u neredu i panici povukla ka Bitolju.

1915. – Rođen italijanski pjevač Tito Gobi, operski bariton svjetskog ugleda. U operama je studiozno i prefinjeno kreirao vodeće role baritonskog faha, uključujući čuvenu ulogu u “Toski” Đakoma Pučinija, u kojoj mu je partner bila Marija Kalas.

1917. – Nijemci i Austrijanci kod italijanskog gradića Kaporeto /sadašnji Kobarid u Sloveniji/ u Prvom svjetskom ratu probili odbranu italijanske vojske i nanijeli joj težak poraz, čije se panično bjekstvo pretvorilo u totalno rasulo do tada naizgled čvrste armije. Za 16 dana napadači su napredovali 110 kilometara, zarobili 293.000 italijanskih vojnika, više od 300 topova i velike zalihe ratnog materijala.

1944. – Američki avioni u Drugom svjetskom ratu tokom velike vazdušno-pomorske bitke u filipinskom zalivu Lejte potopili japanski nosač aviona “Musaši”, jedan od najvećih ikad izgrađenih.

1945. – Stupila na snagu Povelja UN, koju je u junu 1945. u San Francisku potpisala 51 zemlja osnovač svjetske organizacije, uključujući Jugoslaviju.

1945. – U Oslu strijeljan vođa norveških fašista i premijer marionetske vlade u Drugom svjetskom ratu Vidkun Kvisling, osuđen prethodno na smrt zbog izdaje, čije je ime postalo sinonim izdajstva i saradnje s njemačkim nacističkim okupatorima. Osnovao je 1933. fašističku stranku i tokom agresije nacističke NJemačke na Norvešku u aprilu i maju 1940. aktivno je pomagao okupatore, a marionetsku vladu je predvodio od 1942. do 1945.

1948. – Umro austrijski kompozitor mađarskog porijekla Franc Lehar, najznačajniji predstavnik bečke operete u prvoj polovini 20. vijeka. Djela: operete “Vesela udovica”, “Zemlja smiješka”, “Grof od Luksemburga”.

1956. – Sovjetska vojska intervenisala dan pošto je u Budimpešti izbila oružana pobuna protiv politike vođe mađarskih komunista Maćaša Rakošija.

1957. – Umro francuski modni kreator Kristijan Dior, jedan od glavnih “modnih diktatora” u svijetu poslije Drugog svjetskog rata.

1962. – SAD otpočele blokadu Kube.

1964. – Britanska afrička kolonija Sjeverna Rodezija je stekla nezavisnost pod nazivom Republika Zambija, s predsjednikom Kenetom Kaundom. Poslije akcija građanske neposlušnosti, koje je 1962. organizovala Kaundina Ujedinjena nacionalna partija nezavisnosti, britanska vlada je prinuđena da donese ustav Sjeverne Rodezije, a potom i da joj poslije 73 godine kolonijalne uprave prizna punu nezavisnost.

1974. – Umro ruski violinista i dirigent David Fjodorovič Ojstrah, jedan od najvećih majstora violine u 20. vijeku. U rodnoj Odesi je završio konzervatorijum, a proslavio se 1935. nagradom na međunarodnom violinskom takmičenju u Varšavi i 1937. nagradom “Isaj” u Briselu. Bio je profesor Moskovskog konzervatorijuma i s velikim uspjehom je nastupao širom svijeta.

1991. – U Sarajevu se sastala prva Skupština srpskog naroda u bivšoj BiH, koja je usvojila deklaraciju o razlozima konstituisanja. Skupština je imenovala komisiju za plebiscit srpskog naroda u BiH o ostanku u SFRJ, koji je održan 10. novembra 1991. godine. Za prvog predsjednika Skupštine srpskog naroda u BiH izabran je Momčilo Krajišnik.

1997. – Vojna hunta Sijera Leonea pod međunarodnim pritiskom pristala da prepusti vlast izabranom predsjedniku te afričke zemlje Ahmadu Tedžanu Kabahu.

2003. – Poslije 27 godina letenja putnički supersonični avion “konkord” posljednji put sletio na londonski aerodrom “Hitrou” i tako završio jedno od poglavlja u istoriji avijacije.

2005. – Umrla je Rosa Parks začetnica pokreta za zaštitu prava crnaca u Americi. NJeno odbijanje da ustupi bijelcu sjedište u autobusu, zbog čega je završila u zatvoru, začelo je pokret za zaštitu ljudskih prava u toj državi.

2005. – Savjet bezbjednosti UN odobrio je početak pregovora o budućem statusu Kosova, a generalni sekretar UN Kofi Anan imenovao bivšeg predsjednika Finske Martija Ahtisarija za specijalnog izaslanika UN o pregovorima o statusu Kosova.

2007. – Počela gradnja pelješkoga mosta.

2007. – Južnokorejska obavještajna služba priznala je da je 1973. izvela najveću otmicu u istoriji te zemlje, kada je u Tokiju kidnapovala lidera opozicije Kim De Džunga, koji je 1997. izabran za predsjednika Južne Koreje. Nobelovu nagradu za mir dobio je 2000. godine zato što je organizovao istorijski samit sa Sjevernom Korejom.

2010. – Umro je scenarista Džozef Stajn poznat po brodvejskom hitu “Violinista na krovu” za koji je dobio nagradu Toni. Sarađivao je i na još desetak uspješnih mjuzikla među kojima je i “Grk Zorba”.

2011. – Razorni zemljotres pogodio istok Turske. Poginule su 523 osobe, a povrijeđeno 1.650.

2019. – Aktuelni predsednik Bolivije Evo Morales obezbijedio novi šestogodišnji mandat na predsjedničkim izborima praćenim spornim izbornim rezultatima i tvrdnjama o krađi glasova.

2022. – Avioni vojske Mjanmara bacili su četiri bombe na prostorije u kojima se obilježavala godišnjica osnivanja glavne političke organizacije etničke manjine Kačin. To prilikom poginulo je više od 80 ljudi.

2024. – U Kazanju održan Samit BRIKS-a na kojem je usvojena deklaracija u kojoj se članice ove organizacije oštro protive i osuđuju praksu jednostranih politički motivisanih sankcija koje podrivaju razvoj drugih zemalja.