Izrael u kratkom periodu povlači nekoliko značajnih poteza na Balkanu: u Banjoj Luci otvorena je Izraelska privredna komora, Ljubljana je dobila prvu rezidentnu ambasadu Izraela, dok Beograd produbljuje vojno-tehničku saradnju s izraelskom odbrambenom industrijom.
Iako se radi o partnerima potpuno različite političke i ekonomske težine, sagovornici Deutsche Wellea ocjenjuju da zajedno pokazuju širu izraelsku strategiju jačanja političkog, ekonomskog i sigurnosnog prisustva u regionu.
U Banjoj Luci je 3. septembra otvorena Izraelska privredna komora, a predstavnici entiteta RS i komore potpisali su memorandum o jačanju ekonomske, investicijske i tehnološke saradnje. Lokalne vlasti taj potez predstavljaju kao otvaranje novog poglavlja u odnosima s Izraelom.
Samo nekoliko dana kasnije, 9. septembra, Izrael je u Ljubljani otvorio svoju prvu rezidentnu ambasadu u Sloveniji. Otvaranje je dio naglog približavanja dvije zemlje nakon povratka Janeza Janše na čelo slovenske vlade.
Srbija kao najvažniji partner
Od tri primjera, Srbija ima daleko najveći politički, industrijski i vojni kapacitet.
Vojna saradnja Srbije i Izraela posljednjih godina značajno je proširena. Srbija je nabavljala izraelske bespilotne letjelice Hermes 900, raketne sisteme PULS i drugu vojnu opremu, dok je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u aprilu najavio i zajedničku proizvodnju borbenih dronova s Izraelom.
Parlamentarni Odbor za odbranu i unutrašnje poslove Srbije u aprilu je dao saglasnost i za privremenu primjenu sporazuma Srbije i Izraela o razmjeni i međusobnoj zaštiti povjerljivih podataka u oblasti odbrane.
Prema Reutersu, Srbija je tokom 2025. sklopila poslove vrijedne gotovo dvije milijarde dolara za izraelske dronove, raketne sisteme, projektile dugog dometa i opremu za elektronsko ratovanje.
Zbog toga odnos Beograda i Izraela više nije moguće svesti samo na bilateralnu diplomatiju.
Srbija dobija pristup izraelskoj vojnoj tehnologiji i mogućnost zajedničke proizvodnje, dok Izrael dobija partnera sa značajnom odbrambenom industrijom izvan Evropske unije.
Šta Izrael traži na Balkanu
Vuk Vuksanović, predavač vanjske politike i velike strategije na King's Collegeu u Londonu, za DW izdvaja dva šira motiva izraelske politike.
Prvi je pokušaj povećanja političkog utjecaja među državama istočne Evrope i kandidatima za članstvo u Evropskoj uniji, uključujući pitanja vezana za izraelsko-palestinski sukob.
Drugi je promjena izraelskog sigurnosnog razmišljanja nakon rata koji je uslijedio poslije napada Hamasa 7. oktobra 2023.
Prema Vuksanovićevoj procjeni, Izrael pokušava proširiti krug diplomatskih i sigurnosnih partnera, a Balkan mu je zanimljiv i zbog geografskog položaja između Evrope, Bliskog istoka i sjeverne Afrike.
On smatra da izraelsko prisustvo u regionu ima i dimenziju konkurencije s utjecajem Turske i Irana.
Ankara već godinama razvija političku i odbrambenu saradnju na Zapadnom Balkanu, dok Izrael istovremeno dodatno jača veze s Grčkom i Kiprom u istočnom Mediteranu.
Nakon 7. oktobra mijenja se izraelska računica
Kobi Michael, viši istraživač izraelskog Instituta za studije nacionalne sigurnosti (INSS) i Instituta Misgav, smatra da je rat nakon 7. oktobra pokazao Izraelu rizik prevelike zavisnosti od tradicionalnih kanala nabavke naoružanja.
Pojedine zapadne države posljednjih godina ograničavale su ili preispitivale vojnu saradnju s Izraelom, zbog čega je za izraelsku odbrambenu industriju važna šira mreža partnera.
Michael zato Srbiju vidi kao posebno značajnu zbog kombinacije odbrambene industrije, političke autonomije i historijskih odnosa dvije države.
Prema njegovoj ocjeni, upravo je Beograd glavni oslonac izraelske strategije na Balkanu.
Gdje je Banja Luka u toj strategiji
Entitet RS nema ekonomsku ni vojnu težinu Srbije, ali njegov značaj za Izrael, prema sagovornicima DW-a, prvenstveno je politički i simbolički.
Vuksanović smatra da vlasti u Banjoj Luci odnose s Izraelom koriste i za jačanje vlastite međunarodne pozicije prema državnim institucijama Bosne i Hercegovine i zapadnim državama.
Veze nisu nove.
