AI-crvi prijete pametnim televizorima i usisivačima: Nova era sajber-napada?

U dnevnoj sobi robotski usisivač obavlja posao, svjetlo se prigušuje glasovnim komandama, grijanje se reguliše preko mobilnog telefona, a televizor je povezan s internet-servisima za striming. 

Sve su to primjeri takozvanog "Interneta stvari" (Internet of Things – IoT), u kojem umreženi uređaji međusobno razmjenjuju podatke i komuniciraju.

Prema istraživanjima njemačkog udruženja digitalne industrije Bitkom, takve pametne uređaje danas koristi oko polovine domaćinstava u Njemačkoj, a njihov broj i dalje raste.

Kompanija za razvoj vještačke inteligencije Anthropic sada upozorava na mogućnost nove vrste sajber-prijetnje. Prema njihovom izvještaju, zlonamjerni programi zasnovani na vještačkoj inteligenciji mogli bi uskoro da se nastane u umreženim kućnim uređajima, da se samostalno kopiraju na druge uređaje i tamo nastave da djeluju, prenosi b92.

Za tako nešto možda više neće biti potrebni skupi superračunari. Dovoljan bi mogao da bude veliki broj slabo zaštićenih pametnih televizora ili drugih uređaja povezanih na internet.

Računarski "crvi", odnosno virusi (malware) koji se sami šire s jednog uređaja na drugi, postoje već decenijama. Oni funkcionišu prema unaprijed programiranim pravilima i koriste poznate bezbjednosne propuste. Kada se ti propusti zakrpe, njihovo dalje širenje postaje otežano.

"AI-crvi" bili bi znatno složeniji. Taj zlonamjerni softver koji koristi vještačku inteligenciju mogao bi samostalno da rješava probleme i da se prilagođava različitim uređajima, operativnim sistemima i tehničkim ograničenjima. Takođe bi mogli da pronalaze načine za zaobilaženje novih bezbjednosnih zaštita.

Istraživači kompanije Anthropic testirali su da li se modeli vještačke inteligencije mogu pokretati i na relativno jeftinoj opremi. U jednom eksperimentu rasporedili su AI-model na 15 jeftinih Android TV-uređaja. Svaki uređaj obavljao je dio potrebnih proračuna. Time su pokazali da određene AI-aplikacije ne zahtijevaju veliki data-centar.

U kontrolisanom okruženju istraživači su zatim napravili osam simuliranih Android-uređaja. Model je uspio da se smjesti na jedan uređaj, da se samostalno kopira i zarazi ostale. U četiri od pet pokušaja uspješno je kompromitovao svih osam uređaja, a u preostalom slučaju njih sedam.

Kada bi takav model bio opremljen zlonamjernim softverom, mogao bi relativno brzo da se prilagodi novim okruženjima i ometa rad različitih sistema. Prema procjeni istraživača, "AI-crvu" bilo bi potrebno između jednog i dva dana da se prilagodi potpuno novom uređaju.

Posebno zabrinjava mogućnost stvaranja velike mreže zaraženih uređaja, takozvanog bot-neta. Pojedinačni uređaj ima ograničenu računarsku snagu, ali kada ih je mnogo povezano, mogućnosti napada rastu. Takva mreža više ne bi zavisila od jednog centralnog servera koji bi mogao jednostavno da bude isključen.

Dodatni problem je mogućnost da sistem tokom rada uči i prilagođava se. Teoretski bi mogao da pređe i na sasvim drugačije vrste uređaja sa drugačijim softverom.

Iako bi zaraženi uređaji mogli da budu isključeni iz mreže, a bezbjednosni propusti naknadno otklonjeni, decentralizovana priroda takvog sistema otežala bi njegovo suzbijanje. Anthropic takav scenario poredi sa spororastućom digitalnom plijesni. Iako su istraživači u eksperimentu namjerno ostavili uređaje gotovo bez zaštite, procjenjuju da bi manji AI-modeli već tokom ove godine mogli da dostignu nivo potreban za slične napade u stvarnom svijetu.

Koliko ozbiljne posljedice mogu imati sajber-napadi na umrežene sisteme pokazuje nedavni incident u Francuskoj. U noći između 11. i 12. oktobra 2026. napadači su manipulisali rashladnim i sistemima za zamrzavanje u brojnim supermarketima.

Temperature u pogođenim sistemima porasle su i do 50 stepeni Celzijusa. Hrana se kvarila, a na pojedinim lokacijama došlo je i do požara i tehničkih oštećenja.

Francuska agencija za sajber-bezbjednost CERT-FR prvo je potvrdila napade na sisteme danskog proizvođača Danfoss, a potom je upozorenje prošireno i na uređaje drugih proizvođača.

Istraga još traje.

Savremeni supermarketi svoje rashladne sisteme nadgledaju i kontrolišu digitalnim upravljačkim jedinicama kojima se može pristupiti na daljinu. Prema dosadašnjim informacijama, dio zaštitnog softvera bio je zastario, što su napadači možda iskoristili kao ulaznu tačku.

Još nije poznato ko stoji iza napada u Francuskoj niti kakvi su bili motivi. Takođe ne postoje dokazi da je u tim napadima korišćen samoreplikujući "AI-crv".

Ipak, istraživanje kompanije Anthropic pokazuje koliko bi vještačka inteligencija mogla da olakša razvoj sofisticiranog zlonamjernog softvera i omogući napade na umrežene uređaje bez ogromnih računarskih resursa.

Zbog toga je francuska agencija za sajber-bezbjednost preporučila kompanijama da redovno ažuriraju umrežene uređaje, odmah instaliraju bezbjednosne zakrpe i isključe sve nepotrebne internet-veze.